krowa
fot. www.pexels.com

Powiększenie lewej strony brzucha u bydła może oznaczać poważne zaburzenia pracy układu pokarmowego, które wymagają szybkiej reakcji hodowcy. Szczególnie niebezpieczne jest nagłe nagromadzenie gazów w żwaczu, ponieważ zwiększające się ciśnienie utrudnia oddychanie i może doprowadzić do śmierci zwierzęcia. Problem często pojawia się po zmianie żywienia lub wypasie na młodej, intensywnie rosnącej zielonce. Wczesne rozpoznanie objawów i szybka pomoc weterynaryjna mogą uratować życie krowy.

Wzdęty lewy bok u krowy. Jak rozpoznać zagrożenie?

Wzdęty lewy bok u krowy jest jednym z najbardziej charakterystycznych objawów nadmiernego nagromadzenia gazów w żwaczu. Początkowo powiększenie może być widoczne przede wszystkim w lewym dole głodowym, czyli zagłębieniu znajdującym się za ostatnim żebrem. W miarę rozwoju problemu brzuch staje się coraz bardziej napięty, a zwierzę może wykazywać niepokój, częściej wstawać i kłaść się oraz kopać w kierunku brzucha. Niekiedy pojawia się również ograniczenie pobierania paszy i osłabienie przeżuwania.

Szczególnie niebezpieczna jest sytuacja, gdy wzdęta krowa zaczyna ciężko oddychać, wyciąga szyję lub ma trudności z utrzymaniem pozycji stojącej. Powiększony żwacz uciska przeponę i ogranicza prawidłową pracę płuc, co może prowadzić do niedotlenienia organizmu. W ciężkich przypadkach stan zwierzęcia pogarsza się w ciągu kilkunastu minut. Takie objawy wymagają natychmiastowego wezwania lekarza weterynarii.

Jakie są przyczyny wzdęcia u bydła?

Wzdęcie żwacza powstaje wtedy, gdy gazy produkowane podczas fermentacji paszy nie mogą zostać usunięte poprzez odbijanie. W prawidłowych warunkach jest to naturalny proces, jednak zaburzenie jego przebiegu prowadzi do szybkiego zwiększenia objętości żwacza. Lekarze weterynarii wyróżniają dwa podstawowe rodzaje tego schorzenia, czyli wzdęcie gazowe oraz pieniste. Rozpoznanie właściwego typu ma duże znaczenie, ponieważ sposoby postępowania są odmienne.

Co powoduje wzdęcia u bydła? Jedną z najczęstszych przyczyn wzdęcia pienistego jest spożycie dużych ilości młodej, łatwo fermentującej zielonki, szczególnie lucerny i koniczyny. Rośliny te zawierają składniki sprzyjające tworzeniu trwałej piany, która zatrzymuje gaz w treści żwacza i uniemożliwia jego prawidłowe usuwanie. Podobny problem może występować przy żywieniu dawkami bogatymi w pasze treściwe, zwłaszcza gdy zawierają dużo drobno zmielonego ziarna i niewiele włókna strukturalnego.

Wzdęcie gazowe rozwija się natomiast wtedy, gdy gaz gromadzi się w żwaczu, ale zwierzę nie może go odbić. Przyczyną może być niedrożność przełyku spowodowana połknięciem większego kawałka paszy, zaburzenie motoryki przedżołądków lub niektóre choroby ogólnoustrojowe. Ryzyko zwiększają także gwałtowne zmiany dawki pokarmowej i błędy żywieniowe prowadzące do zaburzeń fermentacji. Wzdęcie żwacza u bydła nie zawsze ma więc tę samą przyczynę, nawet jeśli objawy wyglądają podobnie.

Jak leczyć wzdęcia u bydła?

Sposób leczenia zależy od rodzaju wzdęcia oraz stopnia zagrożenia życia zwierzęcia. W przypadku wzdęcia gazowego lekarz weterynarii może zastosować sondę żwaczową, która umożliwia odprowadzenie nagromadzonego gazu. Jeśli problem wynika z niedrożności przełyku, konieczne jest również usunięcie przyczyny uniemożliwiającej odbijanie. Przy wzdęciu pienistym samo wprowadzenie sondy zazwyczaj nie wystarcza, ponieważ gaz pozostaje uwięziony w stabilnej pianie.

W ciężkich przypadkach, gdy powiększony żwacz zagraża oddychaniu, konieczne może być pilne odbarczenie narządu. Lekarz może zdecydować o zastosowaniu trokaru lub wykonaniu zabiegu chirurgicznego, jeżeli inne metody nie przynoszą poprawy. Nie należy samodzielnie nakłuwać żwacza ani wprowadzać sondy bez odpowiedniego przeszkolenia, ponieważ niewłaściwie wykonane czynności mogą spowodować poważne powikłania.

Do czasu przyjazdu weterynarza należy przerwać podawanie paszy mogącej nasilać fermentację i zapewnić zwierzęciu spokojne warunki. Nie powinno się zmuszać osłabionej krowy do intensywnego chodzenia ani podawać na siłę dużych ilości płynów. Takie postępowanie może pogorszyć stan zwierzęcia lub doprowadzić do zachłyśnięcia. Najważniejsze jest szybkie wezwanie pomocy i obserwowanie oddychania oraz tempa powiększania się brzucha.

Jakie są leki na wzdęcia u bydła?

W leczeniu wzdęcia pienistego stosuje się preparaty przeciwpieniące, które zmniejszają stabilność piany i ułatwiają uwalnianie gazów. Do substancji wykorzystywanych w medycynie weterynaryjnej należą między innymi poloksalen oraz preparaty na bazie dimetikonu. W określonych przypadkach stosowane są również odpowiednio dobrane oleje i środki powierzchniowo czynne. Rodzaj preparatu, sposób podania oraz dawkowanie powinien ustalić lekarz weterynarii, uwzględniając przyczynę schorzenia i stan zwierzęcia.

Wielu hodowców zastanawia się, czy soda na wzdęcia u bydła to skuteczny sposób na pozbycie się nagromadzonych gazów ze żwacza. Wodorowęglan sodu znajduje zastosowanie w określonych zaburzeniach kwasowości treści żwacza, jednak nie jest uniwersalnym środkiem na wzdęcia. Podczas neutralizacji kwasów może bowiem dochodzić do uwalniania dwutlenku węgla, co u zwierzęcia mającego trudności z odbijaniem dodatkowo zwiększa ryzyko pogorszenia stanu zdrowia. Z tego względu nie należy samodzielnie podawać krowie sody oczyszczonej jako domowego sposobu na wzdęcie, a wybór odpowiedniego leczenia najlepiej pozostawić lekarzowi weterynarii.

Jak zapobiegać wzdęciom żwacza u bydła?

Podstawą profilaktyki jest prawidłowo zbilansowane żywienie oraz stopniowe wprowadzanie zmian w dawce pokarmowej. Szczególnej ostrożności wymaga rozpoczęcie wypasu na pastwiskach bogatych w młodą lucernę i koniczynę, zwłaszcza gdy zwierzęta wcześniej otrzymywały głównie pasze objętościowe suche. Przed wypuszczeniem bydła na intensywnie rosnącą zielonkę można podać siano, które ogranicza gwałtowne pobieranie ryzykownej paszy. Należy również unikać nagłego zwiększania udziału pasz treściwych w żywieniu.

W gospodarstwach, w których wcześniej występowały przypadki wzdęć, warto przeanalizować skład dawki pokarmowej i sposób organizacji wypasu z doradcą żywieniowym lub lekarzem weterynarii. Szczególnej obserwacji wymagają zwierzęta, u których problem pojawiał się już wcześniej. Regularna kontrola stada po karmieniu pozwala szybciej zauważyć niepokojące objawy i podjąć działania, zanim dojdzie do poważnego zagrożenia życia.

Źródła:
https://www.msdvetmanual.com/digestive-system/diseases-of-the-ruminant-forestomach/bloat-in-ruminants
https://www.msdvetmanual.com/pharmacology/systemic-pharmacotherapeutics-of-the-digestive-system/drugs-for-specific-purposes-in-the-ruminant-digestive-system
https://cto.extension.msstate.edu/publications/beef-cattle-nutritional-disorders