Dorodny, intensywnie zielony rzepak jesienią może wyglądać bardzo dobrze, ale nadmiernie rozwinięta plantacja nie zawsze jest powodem do zadowolenia. Przed nadejściem zimy ważniejsza od ogromnej masy liści jest odpowiednia budowa rośliny: mocny korzeń palowy, gruba szyjka korzeniowa i nisko osadzony stożek wzrostu. Rzepak, który jesienią nadmiernie wyrósł, może być bardziej narażony na uszkodzenia podczas mrozów.
Jak powinien wyglądać rzepak przed zimą?
Dobrze przygotowany do zimowania rzepak powinien utworzyć mocną rozetę, rozwinięty system korzeniowy i odpowiednio grubą szyjkę korzeniową. Najczęściej jako pożądany stan podaje się około 8–12 dobrze rozwiniętych liści. Ważne jest jednak nie tylko ich liczenie. Plantację trzeba oceniać całościowo, zwracając uwagę na pokrój roślin oraz korzenie.
Szczególnie istotny jest korzeń palowy, który powinien sięgać głęboko i nie być zdeformowany. Szyjka korzeniowa powinna być dobrze rozwinięta, natomiast stożek wzrostu powinien pozostawać nisko nad powierzchnią gleby. Taka zwarta rozeta jest lepiej przygotowana do trudnych warunków niż wysoka roślina z mocno wyniesioną częścią centralną.
Nie oznacza to, że duża liczba liści automatycznie przesądza o złym przezimowaniu. Rzepak może mieć rozbudowaną rozetę i jednocześnie prawidłowy pokrój. Problem pojawia się przede wszystkim wtedy, gdy nadmiernemu wzrostowi liści towarzyszy wydłużanie szyjki korzeniowej i wynoszenie stożka wzrostu.
Dlaczego rzepak nie powinien być zbyt duży przed zimą?
Rzepak zimuje w formie rozety. Jesienią powinien więc przede wszystkim przygotować się do przetrwania niskich temperatur, a nie rozpocząć intensywny wzrost pędu. Zbyt silnie rozwinięte rośliny mogą mieć wyniesiony stożek wzrostu, który jest bardziej narażony na działanie mrozu i gwałtownych zmian temperatury.
Dobrze ukształtowana roślina pozostaje niska i zwarta. Liście rozkładają się stosunkowo płasko, a centralna część rośliny znajduje się blisko powierzchni gleby. Przy nadmiernym wzroście zmieniają się proporcje. Rozeta staje się wysoka, a szyjka korzeniowa może się wydłużać. Właśnie tego rolnik powinien unikać przed nadejściem zimy.
Duża masa nadziemna oznacza także większe potrzeby pokarmowe. Bardzo mocno rozwinięty rzepak pobiera jesienią znaczne ilości składników i może szybciej wyczerpywać dostępne zasoby. W skrajnych przypadkach rośliny mogą wytworzyć kilkanaście, a nawet około 20 liści. Tak silny rozwój jest już znacznie powyżej typowego optimum.
Czy duży rzepak zawsze gorzej zimuje?
Nie można oceniać zimotrwałości wyłącznie na podstawie wielkości liści. Jeśli roślina ma 10–12 lub nawet więcej liści, ale zachowuje nisko osadzoną rozetę, grubą szyjkę korzeniową i mocny system korzeniowy, sytuacja może być znacznie lepsza, niż sugerowałaby sama wielkość części nadziemnej.
Znacznie bardziej niepokojący jest rzepak, który zaczyna się wyciągać. Wysoko wyniesiony stożek wzrostu jest gorzej chroniony przez glebę i pozostałe części rośliny. W czasie silnych mrozów, zwłaszcza przy braku pokrywy śnieżnej, wzrasta wówczas ryzyko jego uszkodzenia.
Warto również pamiętać, że utrata części liści zimą nie musi oznaczać utraty całej rośliny. Rzepak może odbudować część nadziemną po wznowieniu wegetacji, jeśli zachowane zostały żywy stożek wzrostu oraz zdrowy system korzeniowy. Z tego powodu przed zimą tak duże znaczenie ma to, co dzieje się przy powierzchni gleby i pod nią, a nie wyłącznie wygląd liści.
Wyniesiony stożek wzrostu zwiększa ryzyko
Stożek wzrostu jest miejscem, z którego wiosną rozwija się pęd główny. Jesienią powinien znajdować się możliwie nisko. Nadmierne wydłużenie szyjki korzeniowej powoduje, że zostaje wyniesiony wyżej i staje się bardziej wystawiony na działanie niekorzystnych warunków.
Groźne są szczególnie okresy silnego mrozu bez śniegu. Pokrywa śnieżna stanowi naturalną izolację i ogranicza gwałtowne spadki temperatury bezpośrednio przy roślinach. Kiedy jej brakuje, odsłonięty i wysoko położony stożek wzrostu jest słabiej chroniony.
Problemem mogą być również częste przejścia temperatury przez 0°C, wysuszający wiatr oraz zmienne warunki w trakcie zimy. Sam duży liść nie jest więc największym zagrożeniem. Znacznie ważniejsze jest to, czy jesienny wzrost nie doprowadził do niekorzystnej zmiany pokroju całej rośliny.
Dlaczego rzepak nadmiernie wyrasta jesienią?
Jedną z przyczyn może być zbyt wczesny siew. Rośliny mają wtedy więcej czasu na rozwój przed zakończeniem jesiennej wegetacji. Jeśli wrzesień i październik są ciepłe, rzepak wysiany wcześnie może bardzo szybko budować kolejne liście i dużą biomasę.
Znaczenie ma także dostępność azotu. Stanowisko zasobne w ten składnik sprzyja intensywnemu wzrostowi. Duża ilość azotu może pochodzić nie tylko z zastosowanych nawozów mineralnych, ale również z nawozów naturalnych, mineralizacji materii organicznej czy pozostałości po przedplonie.
Nie można pomijać cech odmianowych. Poszczególne odmiany różnią się wigorem jesiennym i tempem budowania biomasy. Odmiana o dużym wigorze może być korzystnym wyborem przy opóźnionym siewie, ale przy bardzo wczesnym terminie i ciepłej jesieni wymaga szczególnej obserwacji.
Na rozwój plantacji wpływa więc jednocześnie termin siewu, pogoda, odmiana, obsada, nawożenie oraz warunki glebowe. Z tego względu dwóch pól obsianych tego samego dnia nie zawsze można prowadzić identycznie.
Czy liczba liści decyduje o zimotrwałości rzepaku?
Liczba liści jest bardzo użytecznym wskaźnikiem, ale nie powinna być traktowana jako jedyne kryterium. Za prawidłowo rozwinięty przed zimą uznaje się najczęściej rzepak mający około 8–12 liści. Już jesienią roślina tworzy elementy mające wpływ na późniejszy rozwój i potencjał plonowania.
Zbyt mały rzepak również nie jest pożądany. Roślina mająca zaledwie kilka słabo rozwiniętych liści i cienką szyjkę korzeniową może nie zdążyć zgromadzić odpowiednich zapasów oraz zbudować wystarczająco silnego systemu korzeniowego. Wiosną będzie musiała nadrabiać zaległości, a czasu od wznowienia wegetacji do rozpoczęcia intensywnego wzrostu jest stosunkowo niewiele.
Celem nie jest więc uzyskanie możliwie najmniejszego rzepaku. Potrzebna jest silna, dobrze odżywiona roślina o zwartej rozecie i rozwiniętym korzeniu, która nie rozpoczęła przed zimą nadmiernego wzrostu części nadziemnej.
Jak sprawdzić rzepak przed zimą?
Ocenę warto przeprowadzić w kilku miejscach pola. Nie należy wybierać wyłącznie największych lub najmniejszych roślin, ponieważ mogą nie odzwierciedlać stanu całej plantacji. Dobrze jest wykopać kilkanaście reprezentatywnych roślin wraz z korzeniami i położyć je obok siebie.
Najpierw można policzyć rozwinięte liście, a następnie obejrzeć szyjkę korzeniową i położenie stożka wzrostu. Korzeń palowy powinien być silny i dobrze rozwinięty. Warto również sprawdzić, czy nie występują deformacje systemu korzeniowego oraz ślady żerowania szkodników lub objawy chorób.
Takie oględziny powiedzą o przygotowaniu plantacji do zimy znacznie więcej niż samo spojrzenie na pole z drogi. Gęsty, wysoki i intensywnie zielony łan może sprawiać bardzo dobre wrażenie, choć po wykopaniu roślin okaże się, że ich szyjki są nadmiernie wydłużone.
Czy jesienią trzeba skracać rzepak?
Regulacja wzrostu jest jednym z narzędzi wykorzystywanych do kształtowania jesiennego pokroju rzepaku. Jej zadaniem może być między innymi ograniczenie nadmiernego rozwoju części nadziemnej i przeciwdziałanie wynoszeniu stożka wzrostu. Termin zabiegu musi być jednak dostosowany do fazy rozwojowej plantacji i konkretnego zastosowanego preparatu.
Nie należy traktować regulatora jako sposobu na naprawienie każdego błędu agrotechnicznego. Preparaty różnią się substancjami czynnymi, działaniem, dawkowaniem oraz dopuszczonymi terminami stosowania. Zabieg wykonuje się wyłącznie zgodnie z aktualną etykietą danego środka ochrony roślin.
Znacznie łatwiej prowadzić plantację, która od początku rozwija się w odpowiednim tempie. Właściwy termin i norma wysiewu, rozsądne nawożenie oraz dobór odmiany ograniczają ryzyko, że jesienią rzepak zacznie nadmiernie wyrastać.
Duża rozeta nie zawsze oznacza dobrze przygotowany rzepak
Jesienią łatwo ulec wrażeniu, że największy i najbardziej zielony rzepak jest jednocześnie najlepiej przygotowany do zimy. W praktyce warto zajrzeć pod liście. Gruba szyjka korzeniowa, nisko położony stożek wzrostu i mocny korzeń są ważniejsze od imponującej wysokości roślin.
Optymalnie rozwinięty rzepak powinien przed zimą zbudować około 8–12 liści i silny system korzeniowy, zachowując zwartą rozetę. Nadmierny rozwój, szczególnie połączony z wyniesieniem stożka wzrostu, może pogorszyć zdolność roślin do przetrwania trudnej zimy. Z drugiej strony plantacja nie powinna być również niedorozwinięta. Zarówno zbyt słaby, jak i nadmiernie wyrośnięty rzepak może wejść w okres zimowy w mniej korzystnej kondycji.
Źródło: www.zycierolnika.pl
