
Rzepak ozimy może jesienią wyglądać na dobrze rozwinięty, a mimo to nie być odpowiednio przygotowany do zimowania. Duża rozeta liściowa nie zawsze oznacza silny system korzeniowy, ponieważ najważniejsze procesy zachodzą również pod powierzchnią gleby. Szczególnie niepokojąca jest cienka szyjka korzeniowa, która może świadczyć o słabym rozwoju roślin. Jej stan wpływa na zdolność rzepaku do przetrwania mrozów oraz regeneracji po wznowieniu wiosennej wegetacji.
Dlaczego rzepak ma cienką szyjkę korzeniową?
Jedną z najczęstszych przyczyn słabo rozwiniętej szyjki korzeniowej jest opóźniony siew, który skraca okres jesiennego wzrostu roślin. Rzepak potrzebuje odpowiedniej ilości czasu i korzystnych temperatur, aby wykształcić silny korzeń palowy oraz zgromadzić substancje zapasowe. Jeżeli wschody następują późno, rośliny mogą nie zdążyć osiągnąć właściwych parametrów przed zahamowaniem wegetacji. Problem nasila się również podczas suszy, kiedy ograniczona dostępność wody utrudnia rozwój korzeni i pobieranie składników pokarmowych.
Duże znaczenie ma stan gleby, ponieważ nadmierne zagęszczenie warstwy podornej może utrudniać korzeniowi palowemu wzrost w głąb podłoża. Roślina rozwija wówczas płytszy lub zdeformowany system korzeniowy, przez co jest bardziej podatna na niedobory wody. Nieprawidłowe odżywienie fosforem, potasem i borem dodatkowo może ograniczać prawidłowy rozwój rzepaku. Z tego względu cienka szyjka korzeniowa nie zawsze oznacza problem z terminem siewu, ponieważ przyczyną mogą być również warunki glebowe i błędy nawożenia.
Jak powinna wyglądać szyjka korzeniowa przed zimą?
Prawidłowo rozwinięty rzepak powinien przed zimą wytworzyć zwartą rozetę składającą się zazwyczaj z 8–12 liści właściwych. Za korzystną uznaje się szyjkę korzeniową o średnicy około 8–10 mm lub większej, choć dokładne parametry zależą od odmiany i przebiegu pogody. Ważne jest również położenie pąka wierzchołkowego, który powinien znajdować się nisko nad powierzchnią gleby, najlepiej nie wyżej niż 2–3 cm. Jeżeli szyjka jest wyraźnie cieńsza, a roślina ma niewielki korzeń palowy, może to oznaczać słabsze przygotowanie do zimowania.
Podczas lustracji najlepiej wykopać kilka roślin z różnych części pola, a następnie dokładnie oczyścić ich korzenie z ziemi. Średnicę szyjki można zmierzyć suwmiarką w miejscu przejścia części nadziemnej w korzeń, co pozwoli uzyskać bardziej miarodajny wynik niż ocena wzrokowa. Warto również sprawdzić, czy korzeń palowy jest prosty, nieuszkodzony i odpowiednio rozbudowany. Sama grubość szyjki nie przesądza jednak o przezimowaniu, ponieważ znaczenie mają także zdrowotność roślin i przebieg zimy.
Jak głęboko rosną korzenie rzepaku?
System korzeniowy rzepaku ma budowę palową, co oznacza, że jego głównym elementem jest silny korzeń rosnący pionowo w głąb gleby. W odpowiednich warunkach może on sięgać nawet 2–3 metrów, choć tak duża głębokość dotyczy rozwiniętych roślin i zależy od właściwości stanowiska. Przed nadejściem zimy dobrze rozwinięty rzepak powinien mieć korzeń palowy o długości około 20–25 cm, który umożliwia pobieranie wody i składników pokarmowych z głębszych warstw gleby. Istotne są również korzenie boczne oraz włośniki, ponieważ zwiększają powierzchnię kontaktu rośliny z podłożem.
Jeżeli korzeń palowy jest krótki, zdeformowany lub rozgałęzia się tuż pod powierzchnią gleby, należy sprawdzić strukturę stanowiska. Przyczyną może być zagęszczona warstwa gleby, która mechanicznie ogranicza wzrost korzeni, ale także okresowy niedobór wody. Takie rośliny mogą mieć trudności z pobieraniem składników pokarmowych nawet wtedy, gdy gleba jest stosunkowo zasobna. Problem staje się szczególnie widoczny podczas suszy oraz w okresie intensywnego wiosennego wzrostu.
Nieprawidłowo wykształcony korzeń rzepaku. Jak rozpoznać problem?
Nieprawidłowo wykształcony korzeń rzepaku może być nie tylko zbyt krótki, ale również spłaszczony, rozwidlony lub uszkodzony przez szkodniki. Larwy śmietki kapuścianej żerują na korzeniach, powodując uszkodzenia tkanek i osłabienie roślin. Z kolei charakterystyczne narośla i zgrubienia mogą wskazywać na kiłę kapustnych, która zaburza pobieranie wody oraz składników pokarmowych. W przypadku niedoboru boru mogą natomiast powstawać pęknięcia i puste przestrzenie wewnątrz korzenia, dlatego warto przeciąć podejrzany korzeń wzdłuż i obejrzeć jego strukturę.
Nie należy stawiać diagnozy na podstawie pojedynczego objawu, ponieważ podobne uszkodzenia mogą mieć różne przyczyny. W przypadku podejrzenia choroby warto skonsultować się z doradcą agronomicznym i rozważyć wykonanie odpowiednich badań. Pozwoli to ustalić, czy problem wynika z warunków stanowiska, niedoborów pokarmowych czy obecności patogenów.
Rzepak z wyciągniętą szyjką. Czy jest bardziej narażony na mróz?
Rzepak z wyciągniętą szyjką może być bardziej podatny na uszkodzenia mrozowe, szczególnie jeśli jego pąk wierzchołkowy znajduje się wysoko ponad powierzchnią gleby. Do nadmiernego wydłużania podstawy pędu przyczyniają się między innymi zbyt wczesny siew, nadmierne nawożenie azotem oraz duże zagęszczenie roślin. W takich warunkach rzepak intensywnie konkuruje o światło, co może prowadzić do niekorzystnych zmian w jego pokroju. Podczas bezśnieżnej zimy wysoko położony stożek wzrostu jest bardziej narażony na działanie mrozu i wysuszającego wiatru.
Co zrobić, gdy rzepak ma słabą szyjkę korzeniową?
Pierwszym krokiem powinna być dokładna ocena stanu plantacji, ponieważ nie każda cienka szyjka korzeniowa oznacza konieczność natychmiastowego zabiegu. Jeżeli rośliny nadal aktywnie rosną, a badania gleby lub objawy wskazują na niedobory pokarmowe, można rozważyć ich uzupełnienie zgodnie z rzeczywistymi potrzebami. Szczególnej uwagi wymaga bor, który uczestniczy w prawidłowym rozwoju tkanek rzepaku, ale jego stosowanie powinno wynikać z oceny zaopatrzenia roślin. Późną jesienią, kiedy temperatury są niskie i wegetacja wyraźnie zwalnia, możliwości poprawienia wcześniej wykształconej szyjki korzeniowej stają się ograniczone.
Nie należy zakładać, że zastosowanie regulatora wzrostu automatycznie rozwiąże problem, ponieważ preparaty te służą przede wszystkim regulacji pokroju części nadziemnej. Ich skuteczność zależy od fazy rozwojowej i warunków stosowania, a zabieg nie odbuduje uszkodzonego korzenia palowego. Jeśli jesienna wegetacja dobiega końca, najrozsądniejszym działaniem jest monitorowanie plantacji i unikanie nieuzasadnionych zabiegów. Wiosną trzeba ponownie ocenić żywotność szyjki korzeniowej, stan korzenia oraz obsadę roślin, aby zdecydować o dalszym prowadzeniu uprawy.
Źródła:
https://www.kws.com/pl/pl/doradztwo/siew/siew-rzepaku
https://nawozy.eu/aktualnosci/wiadomosci-terenowe/rosliny-oleiste/polska-wschodnia/system-korzeniowy-rzepaku
https://nawozy.eu/wiedza/porady-ekspertow/rzepak-ozimy/dokarmiaj-rzepak-mikroskladnikami
https://www.modr.mazowsze.pl/doradztwo-pdr/technologia-produkcji/produkcja-roslinna/3200-grozna-choroba-kila-kapustnych-profilaktyka-i-zwalczanie-w-rzepaku-i-kapuscie
