Mokra ściółka w budynkach inwentarskich jest częstym problemem, który może prowadzić do znacznie poważniejszych konsekwencji niż nieprzyjemny zapach czy konieczność częstszego sprzątania. Nadmierna wilgoć sprzyja rozwojowi drobnoustrojów, zwiększa emisję amoniaku i pogarsza warunki utrzymania zwierząt. W przypadku drobiu może prowadzić do bolesnych zmian na łapach, natomiast w stajniach wpływa na jakość powietrza i stan kopyt. Zrozumienie przyczyn zawilgocenia pozwala szybciej reagować, ograniczać straty i zapobiegać nawrotom problemu.
Dlaczego ściółka jest mokra?
Najczęstszą przyczyną nadmiernej wilgotności ściółki jest zaburzona równowaga pomiędzy ilością wody dostającej się do podłoża a możliwością jej odparowania. W budynkach inwentarskich wilgoć pochodzi między innymi z odchodów zwierząt, rozlanej wody, nieszczelnych poideł oraz powietrza wydychanego podczas oddychania. Jeżeli wentylacja nie usuwa jej wystarczająco skutecznie, materiał ściółkowy stopniowo nasiąka, a następnie zaczyna się zbrylać. Problem nasila się szczególnie jesienią i zimą, kiedy hodowcy ograniczają wymianę powietrza w obawie przed wychłodzeniem pomieszczeń.
Duże znaczenie ma również rodzaj zastosowanego materiału, ponieważ słoma, trociny i wióry różnią się zdolnością pochłaniania oraz oddawania wilgoci. Zbyt cienka warstwa ściółki może szybko utracić chłonność, natomiast niewłaściwe przechowywanie materiału sprawia, że trafia on do budynku już częściowo zawilgocony. Przyczyną mogą być także przecieki dachu, skraplanie pary wodnej na zimnych powierzchniach oraz nieprawidłowe działanie instalacji wodnej. Jeżeli wilgotne miejsca pojawiają się regularnie w tych samych punktach, należy najpierw sprawdzić źródło wody, zamiast ograniczać się do dosypywania świeżego materiału.
Mokra ściółka w kurniku. Jak wpływa na zdrowie drobiu?
Wilgotna ściółka stanowi szczególnie duży problem w hodowli kurcząt brojlerów, ponieważ ptaki przez większość czasu mają bezpośredni kontakt z podłożem. Długotrwałe przebywanie na mokrym materiale zwiększa ryzyko zapalenia skóry podeszwy stóp, określanego jako footpad dermatitis. Początkowo na łapach mogą pojawiać się przebarwienia i podrażnienia, które w bardziej zaawansowanych przypadkach prowadzą do bolesnych nadżerek i owrzodzeń.
Kolejnym zagrożeniem jest amoniak w kurniku, który powstaje podczas mikrobiologicznego rozkładu związków azotowych obecnych w odchodach. Wysoka wilgotność ściółki sprzyja jego uwalnianiu, a niewystarczająca wentylacja powoduje wzrost stężenia gazu w powietrzu. Amoniak działa drażniąco na oczy i układ oddechowy ptaków, dlatego długotrwałe narażenie może prowadzić do problemów zdrowotnych.
W zawilgoconej ściółce mogą również utrzymywać się warunki sprzyjające rozwojowi bakterii, pleśni i niektórych pasożytów. Z tego względu pogorszenie jakości podłoża może zwiększać presję chorobotwórczą w stadzie, szczególnie gdy towarzyszy mu duże zagęszczenie ptaków. Sama wymiana mokrego materiału nie zawsze rozwiązuje problem, ponieważ jego przyczyną bywają także zaburzenia trawienne prowadzące do wodnistych odchodów.
Czy mokra ściółka końska jest niebezpieczna?
Mokra ściółka końska może negatywnie wpływać na warunki panujące w boksie, szczególnie gdy mocz przez dłuższy czas pozostaje w podłożu. Rozkład odchodów sprzyja uwalnianiu amoniaku, który podrażnia drogi oddechowe i może pogarszać stan koni z chorobami układu oddechowego. Długotrwały kontakt kopyt z wilgotnym i zabrudzonym materiałem sprzyja również problemom z ich utrzymaniem w dobrym stanie, w tym rozwojowi gnicia strzałek. Z tego względu należy codziennie usuwać mokre fragmenty ściółki, kontrolować odpływ wilgoci z podłoża oraz zapewniać odpowiednią wentylację stajni.
Jak rozpoznać, że ściółka wymaga wymiany?
Pierwszym sygnałem jest zmiana konsystencji materiału, który zamiast pozostawać luźny zaczyna tworzyć zbite, wilgotne warstwy. W przypadku ściółki drobiowej pomocny jest prosty test polegający na ściśnięciu niewielkiej garści materiału w dłoni. Jeżeli po zwolnieniu nacisku pozostaje zwarta bryła, może to wskazywać na nadmierne zawilgocenie, choć wynik zależy również od rodzaju ściółki. Niepokojące są także mokre plamy pod poidłami, silny zapach amoniaku oraz widoczne zabrudzenia upierzenia lub kończyn zwierząt.
Jak ograniczyć wilgoć i zapobiegać problemom ze ściółką?
Podstawą utrzymania odpowiednich warunków jest sprawnie działająca wentylacja, która usuwa nadmiar pary wodnej bez powodowania niebezpiecznych przeciągów. W budynkach drobiarskich szczególnie istotne jest kontrolowanie poideł, ponieważ ich niewłaściwa wysokość lub ciśnienie w instalacji może prowadzić do rozlewania znacznych ilości wody. Należy również regularnie usuwać zbrylone fragmenty podłoża i uzupełniać materiał tam, gdzie jego warstwa stała się zbyt cienka. Samo dosypywanie świeżych trocin na mokrą powierzchnię nie powinno jednak zastępować usunięcia przyczyny zawilgocenia.
W stajniach duże znaczenie ma codzienne wybieranie odchodów i mokrej ściółki, a także stosowanie materiałów o odpowiedniej chłonności i niewielkiej zawartości pyłu. Podłoże powinno umożliwiać skuteczne odprowadzanie wilgoci, ponieważ nawet dobrej jakości materiał nie spełni swojego zadania, jeśli mocz będzie stale gromadził się pod jego powierzchnią. W przypadku obór należy natomiast zwracać uwagę na czystość legowisk, gdyż kontakt wymion z zabrudzonym podłożem może zwiększać ryzyko zakażeń środowiskowych. Regularna kontrola warunków utrzymania zwierząt pozwala więc ograniczać zawilgocenie, zanim doprowadzi ono do poważniejszych problemów zdrowotnych.
Czy sama wymiana ściółki wystarczy?
Jednorazowa wymiana zawilgoconego materiału może poprawić warunki w budynku, ale nie rozwiąże problemu, jeśli jego przyczyna nadal występuje. Jeżeli ściółka ponownie staje się mokra po kilku dniach, należy sprawdzić wentylację, poidła, szczelność budynku oraz ilość wilgoci wprowadzanej przez zwierzęta. Warto również obserwować jakość odchodów, ponieważ ich zwiększona wodnistość może świadczyć o problemach żywieniowych lub zdrowotnych. Dopiero połączenie właściwego zarządzania ściółką z kontrolą warunków środowiskowych pozwala skutecznie ograniczyć ryzyko nawrotów zawilgocenia.
Źródła:
https://fieldreport.caes.uga.edu/publications/B1267/litter-quality-and-broiler-performance
https://teagasc.ie/rural-economy/rural-development/poultry/disease/litter-quality-and-foot-pad-dermatitis
https://www.bhs.org.uk/horse-care-and-welfare/health-care-management/horse-health/equine-asthma
