Nie każda kura w stadzie będzie nieść tyle samo jaj. Wydajność zależy od genetyki, wieku, żywienia, zdrowia i warunków utrzymania, ale część cech można ocenić już podczas zwykłej obserwacji. Doświadczony hodowca zwraca uwagę nie tylko na liczbę zniesionych jaj, lecz także na wygląd grzebienia, budowę ciała, zachowanie i kondycję ptaka.
Po czym poznać, że kura jest dobrą nioską?
Najpewniejszym sposobem jest prowadzenie obserwacji stada i notowanie nieśności poszczególnych kur, jeśli warunki utrzymania na to pozwalają. Sam wygląd może sporo powiedzieć, ale żadna pojedyncza cecha nie daje stuprocentowej pewności.
Dobra nioska jest zwykle aktywna, chętnie pobiera paszę, ma dobrą kondycję i regularnie korzysta z gniazda. U kur znajdujących się w okresie intensywnej nieśności widoczne są też zmiany w obrębie grzebienia, brzucha oraz kości miednicy.
Grzebień powinien być dobrze rozwinięty i intensywnie wybarwiony
U kury pozostającej w dobrej nieśności grzebień i dzwonki są zwykle większe, cieplejsze i mocniej ukrwione. Mają najczęściej intensywną czerwoną barwę, co wiąże się z aktywnością hormonalną i pracą układu rozrodczego.
Blady, suchy albo wyraźnie pomniejszony grzebień może świadczyć o spadku nieśności, pierzeniu, chorobie albo osłabieniu organizmu. Nie zawsze oznacza to jednak, że kura jest słabą nioską na stałe, ponieważ wygląd grzebienia zmienia się również sezonowo.
Brzuch dobrej nioski jest bardziej pojemny
Kura, która regularnie produkuje jaja, ma zwykle bardziej rozwiniętą jamę brzuszną. Brzuch jest szeroki, miękki i elastyczny, a tylna część ciała sprawia wrażenie bardziej obszernej niż u kury, która nie niesie.
U słabej nioski brzuch bywa mniejszy, twardszy i bardziej podciągnięty. Różnicę najlepiej oceniać u ptaków tej samej rasy, w podobnym wieku i utrzymywanych w tych samych warunkach.
Kości miednicy mogą sporo powiedzieć
Jedną z tradycyjnych metod stosowanych przez hodowców jest ocena rozstawu kości łonowych. U aktywnej nioski są one zwykle bardziej elastyczne i szerzej rozstawione, ponieważ organizm jest przystosowany do przechodzenia jaja.
U kury, która aktualnie nie niesie, kości mogą znajdować się bliżej siebie i być mniej elastyczne. Tę ocenę trzeba wykonywać delikatnie, bez silnego uciskania ptaka, ponieważ niewłaściwe chwytanie może powodować stres lub uraz.
Sama szerokość miednicy nie wystarczy do oceny wartości użytkowej kury. Trzeba ją zestawić z wiekiem, kondycją i aktualnym okresem produkcji.
Odległość między mostkiem a kośćmi miednicy też ma znaczenie
U dobrej nioski brzuch jest nie tylko szerszy, lecz także głębszy. Większa odległość między końcem mostka a kośćmi miednicy świadczy o większej przestrzeni w tylnej części tułowia.
Hodowcy często oceniają tę cechę ręką, sprawdzając, ile palców mieści się w tym obszarze. Nie należy jednak traktować konkretnej liczby palców jako uniwersalnego wyniku, ponieważ budowa ciała zależy od rasy i wielkości kury.
Najbardziej miarodajne jest porównanie kilku ptaków z tego samego stada.
Kloaka u nioski wygląda inaczej niż u kury nieaktywnej
U kury będącej w okresie intensywnego znoszenia jaj kloaka jest zwykle większa, wilgotna, elastyczna i jaśniejsza. Jest to związane z regularnym przechodzeniem jaj oraz aktywnością układu rozrodczego.
U ptaka, który nie niesie, kloaka może być mniejsza, bardziej sucha i mocniej ściągnięta. Tę cechę najlepiej oceniać razem z pozostałymi oznakami, a nie jako jedyne kryterium.
Przy oględzinach trzeba zachować higienę i wykonywać wszystkie czynności spokojnie, ponieważ okolica ta jest delikatna.
Dobra nioska jest aktywna i zainteresowana otoczeniem
Wysoka nieśność wymaga dużej ilości energii, dlatego zdrowa kura powinna być żywa, ruchliwa i regularnie pobierać pokarm. Zwykle sporo czasu spędza na żerowaniu, grzebaniu w ściółce i poruszaniu się po wybiegu.
Ptak apatyczny, odizolowany od stada albo przesiadujący w jednym miejscu może mieć problemy zdrowotne. Spadek aktywności często pojawia się jeszcze zanim hodowca zauważy wyraźny spadek liczby jaj.
Trzeba jednak pamiętać, że temperament zależy również od rasy. Niektóre kury są z natury spokojniejsze niż inne.
Apetyt ma duże znaczenie dla nieśności
Produkcja jaj wymaga dostarczania białka, energii, wapnia, fosforu, witamin i mikroelementów. Dobra nioska zwykle regularnie pobiera mieszankę paszową i wodę, ponieważ jej organizm ma wysokie zapotrzebowanie pokarmowe.
Nagły spadek apetytu szybko może odbić się na liczbie jaj. Jeżeli kura przestaje jeść, należy sprawdzić nie tylko jakość paszy, ale także stan zdrowia, temperaturę w kurniku i dostęp do wody.
Szczególnie ważna jest woda. Nawet krótkotrwały brak dostępu do niej może obniżyć nieśność.
Masa ciała nie powinna być ani zbyt niska, ani zbyt wysoka
Najlepiej niosą się kury utrzymywane w prawidłowej kondycji. Zbyt chudy ptak może mieć za mało energii i białka do utrzymania intensywnej produkcji jaj, natomiast nadmierne otłuszczenie również może pogarszać nieśność.
Otyłość utrudnia funkcjonowanie układu rozrodczego i zwiększa ryzyko problemów zdrowotnych. Szczególnie łatwo doprowadzić do niej wtedy, gdy kury otrzymują za dużo wysokoenergetycznych dodatków, ziarna albo resztek kuchennych.
Ocena kondycji powinna obejmować mięśnie piersiowe i obecność tkanki tłuszczowej, a nie tylko masę całkowitą.
Pióra mogą zdradzać intensywną produkcję
Dobra nioska nie zawsze wygląda najbardziej efektownie w stadzie. Przy intensywnej produkcji część składników pokarmowych jest przeznaczana na tworzenie jaj, więc upierzenie może być bardziej zużyte niż u ptaka, który nie niesie.
Nie oznacza to, że zaniedbane, połamane czy mocno przerzedzone pióra są oznaką dobrej nieśności. Taki wygląd może świadczyć o pasożytach, wydziobywaniu piór, niedoborach lub złych warunkach utrzymania.
Najważniejsza jest ogólna kondycja. Kura powinna mieć zdrową skórę i nie wykazywać objawów chorobowych.
Pierzenie czasowo ogranicza liczbę jaj
W okresie pierzenia nawet bardzo dobra nioska może mocno ograniczyć lub całkowicie przerwać składanie jaj. Organizm wykorzystuje wtedy białko i energię do odbudowy upierzenia.
Grzebień może w tym czasie stać się mniejszy i bledszy, a brzuch mniej pojemny. Nie należy więc oceniać wartości kury wyłącznie podczas pierzenia.
Po jego zakończeniu nieśność może stopniowo wrócić. Wraz z wiekiem maksymalny poziom produkcji jest jednak zazwyczaj niższy niż w pierwszym sezonie.
Wiek ma ogromny wpływ na liczbę jaj
Młode kury rozpoczynają nieśność najczęściej w wieku kilku miesięcy, ale dokładny moment zależy od rasy, żywienia, masy ciała i długości dnia. Najwyższą produkcję uzyskuje się zazwyczaj w pierwszym okresie nieśności.
W kolejnych latach liczba jaj stopniowo spada, choć starsze kury nadal mogą być wartościową częścią stada. Często znoszą mniej jaj, ale poszczególne jaja mogą być większe.
Przy ocenie nieśności zawsze trzeba więc brać pod uwagę wiek. Porównywanie młodej kury z kilkuletnią nie daje sprawiedliwego obrazu.
Rasa i linia użytkowa mają ogromne znaczenie
Nie każda kura ma takie same predyspozycje do produkcji jaj. Wyspecjalizowane mieszańce nieśne mogą w dobrych warunkach osiągać bardzo wysoką roczną produkcję, znacznie wyższą niż wiele ras ozdobnych lub ciężkich.
Rasy ogólnoużytkowe stanowią kompromis między nieśnością, masą ciała i odpornością. W gospodarstwach przydomowych często liczy się nie tylko liczba jaj, ale także długowieczność, zdrowotność i zdolność wykorzystywania wybiegu.
Przy wyborze niosek warto więc najpierw określić, czego oczekuje się od stada.
Kolor skorupy nie mówi, czy kura jest dobrą nioską
Brązowe, białe, kremowe, zielonkawe czy niebieskawe jaja mogą pochodzić od bardzo dobrych niosek. Barwa skorupy zależy przede wszystkim od genetyki ptaka, a nie od wartości odżywczej jaja czy intensywności produkcji.
Nie należy również zakładać, że kura znosząca większe jaja automatycznie jest bardziej wydajna. Dla hodowcy ważniejsza jest liczba jaj w dłuższym okresie oraz ich regularność.
Duże jajo znoszone raz na kilka dni nie oznacza wyższej produkcji niż mniejsze jaja pojawiające się regularnie.
Regularność znoszenia jaj jest bardziej miarodajna niż pojedyncza obserwacja
Najlepszym sposobem oceny nioski pozostaje systematyczna kontrola. Jeśli hodowca potrafi przypisać jaja do konkretnych kur, szybko zobaczy, które ptaki składają je regularnie.
W większym stadzie można obserwować również częstotliwość korzystania z gniazd i zachowanie kur o typowych porach znoszenia. Pomocne są gniazda zatrzaskowe stosowane w hodowli selekcyjnej, choć w małym gospodarstwie zwykle wystarcza dokładna obserwacja.
Ocena jednego dnia może wprowadzać w błąd. Kura może zrobić naturalną przerwę między kolejnymi jajami.
Dlaczego dobra nioska nagle przestaje znosić jaja?
Pierwszym podejrzeniem nie powinna być od razu choroba. Spadek nieśności może wynikać ze skrócenia dnia, pierzenia, stresu, zmiany paszy, transportu albo nagłych zmian w stadzie.
Wpływ mają również wysokie i niskie temperatury. Podczas upału kury ograniczają pobieranie paszy, a zimą część energii przeznaczają na utrzymanie temperatury ciała.
Jeżeli spadek jest nagły i towarzyszą mu biegunka, duszność, osowiałość, wyciek z nosa, nieprawidłowy grzebień albo upadki, trzeba brać pod uwagę chorobę.
Pasożyty mogą mocno obniżyć nieśność
Roztocza, wszoły i inne pasożyty zewnętrzne powodują stres, utratę krwi i pogorszenie kondycji. Ptaki stają się niespokojne, częściej się drapią i mogą ograniczać produkcję jaj.
Pasożyty wewnętrzne również obciążają organizm. Przy większej inwazji kura gorzej wykorzystuje składniki pokarmowe i może chudnąć mimo prawidłowego żywienia.
Regularna kontrola ptaków, ściółki, grzęd i szczelin w kurniku pozwala wcześniej zauważyć problem.
Dobra nioska potrzebuje odpowiedniej dawki wapnia
Skorupa jaja składa się w dużej mierze z wapnia, więc intensywna produkcja znacząco zwiększa zapotrzebowanie na ten pierwiastek. Pasza dla niosek powinna dostarczać odpowiednio zbilansowaną ilość wapnia i pozostałych składników mineralnych.
Niedobór może prowadzić do powstawania cienkich, miękkich lub zdeformowanych skorupek. Przy długotrwałym niedoborze organizm zaczyna wykorzystywać rezerwy mineralne zgromadzone w kościach.
Samo podawanie dużej ilości wapnia nie rozwiąże jednak problemu źle zbilansowanej dawki. Liczy się również zawartość fosforu, witaminy D i odpowiedniego białka.
Światło wpływa na aktywność układu rozrodczego
Długość dnia ma silny wpływ na nieśność kur. Jesienią i zimą naturalny okres światła się skraca, przez co produkcja jaj może stopniowo maleć.
W profesjonalnej hodowli stosuje się kontrolowane programy świetlne. W przydomowym stadzie można pozwolić kurom funkcjonować zgodnie z naturalnym rytmem albo zastosować dodatkowe oświetlenie, jeśli robi się to rozsądnie.
Nagłe i chaotyczne zmiany długości dnia nie są korzystne. Stabilne warunki są dla ptaków lepsze niż częste modyfikowanie godzin oświetlenia.
Gniazdo powinno być spokojne i łatwo dostępne
Kura może być dobrą nioską, a hodowca mimo to odnosi wrażenie, że jaj jest mało. Część ptaków potrafi znaleźć ukryte miejsca na wybiegu, w stodole lub pod krzewami i tam regularnie składać jaja.
Warto zapewnić odpowiednią liczbę czystych, zacienionych i spokojnych gniazd. Jeśli panuje w nich tłok albo ptaki są często płoszone, mogą zacząć szukać innych miejsc.
Regularne przeszukiwanie wybiegu pozwala czasami odnaleźć całe gniazdo jaj, o którego istnieniu hodowca wcześniej nie wiedział.
Nie warto wybierać nioski wyłącznie po jednej cesze
Czerwony grzebień, szeroka miednica czy miękki brzuch są użytecznymi wskazówkami, ale żadna z nich nie daje pełnej odpowiedzi. Najbardziej wiarygodny obraz powstaje po połączeniu kilku obserwacji.
Dobra nioska powinna być zdrowa, aktywna, w odpowiedniej kondycji, regularnie pobierać paszę i wykazywać cechy charakterystyczne dla aktywnego układu rozrodczego. Najwięcej informacji daje jednak dłuższa obserwacja liczby i jakości znoszonych jaj.
W dobrze prowadzonym stadzie nieśność trzeba oceniać razem z żywieniem, wiekiem, zdrowiem i warunkami w kurniku. Nawet kura o bardzo dobrych predyspozycjach nie pokaże pełnych możliwości, jeśli ma niedobory pokarmowe, pasożyty albo stale doświadcza stresu.
Źródło: www.zycierolnika.pl
