Leżenie jest naturalną i bardzo ważną częścią dobowego rytmu krowy. Niepokój powinien pojawić się wtedy, gdy konkretna sztuka nagle zaczyna odpoczywać znacznie dłużej niż wcześniej, niechętnie wstaje albo pozostaje na legowisku w czasie, gdy reszta stada podchodzi do stołu paszowego. Zmiana zachowania może poprzedzać bardziej charakterystyczne objawy choroby.
Samo długie leżenie nie musi oznaczać choroby
Krowy potrzebują wielu godzin odpoczynku w ciągu doby, a czas spędzany w pozycji leżącej zależy między innymi od warunków utrzymania, etapu laktacji, temperatury otoczenia i organizacji pracy w oborze. Nie powinno się więc oceniać zdrowia zwierzęcia wyłącznie na podstawie liczby godzin spędzonych na legowisku.
Znacznie bardziej przydatna jest obserwacja zmian zachodzących u konkretnej sztuki. Jeśli krowa od kilku dni wyraźnie częściej leży, później podchodzi do paszy i niechętnie wstaje, warto przyjrzeć się jej dokładniej. Zmiana względem jej wcześniejszego zachowania może mieć większe znaczenie niż porównanie z przypadkową sztuką ze stada.
W pierwszej kolejności obserwuj sposób wstawania
Dużo informacji można uzyskać jeszcze zanim krowa zrobi pierwszy krok. Zdrowe zwierzę powinno być w stanie wykonać naturalną sekwencję wstawania bez długiego wahania i wyraźnych oznak bólu. Niepokojąca jest sytuacja, gdy krowa podejmuje kilka prób, wstaje bardzo ostrożnie albo natychmiast odciąża jedną z kończyn.
Warto obserwować również sposób kładzenia się. Jeśli ruch staje się bardzo powolny, zwierzę długo szuka odpowiedniej pozycji albo wyraźnie unika obciążania konkretnej nogi, przyczyną może być ból. Nie zawsze od początku występuje wyraźne kulenie.
Szczególnie wartościowa jest obserwacja po zadaniu świeżej paszy. Zdrowa krowa zwykle ma motywację, aby wstać i podejść do stołu paszowego. Sztuki z problemami ruchowymi mogą wstawać później i szybciej wracać na legowisko.
Kulawizna jest jedną z pierwszych rzeczy do sprawdzenia
Problemy z racicami i kończynami bardzo często wpływają na aktywność krowy. Bolesne poruszanie się sprawia, że zwierzę ogranicza chodzenie i może wydłużać pojedyncze okresy leżenia.
Nie należy czekać, aż krowa zacznie mocno kuleć. Wcześniej może pojawić się skrócenie kroku, ostrożniejsze stawianie kończyny, wygięcie grzbietu podczas chodzenia lub nierównomierne obciążanie nóg.
Trzeba obejrzeć racice i okolice szpary międzyracicowej oraz zwrócić uwagę na obrzęk, bolesność i widoczne uszkodzenia. Dokładniejsza ocena racicy powinna odbywać się w warunkach umożliwiających bezpieczne unieruchomienie zwierzęcia.
Sprawdź, czy krowa normalnie pobiera paszę
Połączenie dłuższego leżenia ze spadkiem apetytu jest znacznie bardziej niepokojące niż samo wydłużenie odpoczynku. Chore krowy mogą ograniczać liczbę wizyt przy stole paszowym, czas jedzenia i całkowite pobranie paszy.
Warto sprawdzić, czy zwierzę pojawia się przy stole po zadaniu świeżej dawki. Krowa może wstać dopiero po dłuższym czasie, podejść do paszy, pobrać kilka kęsów i ponownie się położyć. Taki obraz łatwo przeoczyć w dużym stadzie.
Pomocne jest także porównanie kondycji i wydajności mlecznej z wcześniejszym okresem. Spadek produkcji mleka nie wskazuje konkretnej choroby, ale w połączeniu ze zmianą zachowania może być kolejnym sygnałem pogarszającego się stanu zwierzęcia.
Zwróć uwagę na przeżuwanie
Zdrowa krowa dużą część odpoczynku wykorzystuje na przeżuwanie. Sama obecność zwierzęcia na legowisku nie oznacza więc, że zachowuje się ono prawidłowo.
Jeśli krowa leży, ale nie przeżuwa, jest osowiała i nie interesuje się otoczeniem, trzeba dokładniej ocenić jej stan. Ograniczenie przeżuwania może występować przy różnych problemach zdrowotnych i zaburzeniach pobierania paszy, nie wskazuje więc samodzielnie jednej przyczyny.
W gospodarstwach wykorzystujących obroże lub inne systemy monitorujące warto sprawdzić dane konkretnej sztuki. Nagły spadek aktywności, przeżuwania i pobierania paszy może być wskazówką do dokładnego badania zwierzęcia.
Zmierz temperaturę ciała
Jeżeli zachowanie krowy wyraźnie się zmieniło, warto wykonać pomiar temperatury. Nie należy oceniać jej na podstawie dotykania nosa czy uszu. Gorączka może towarzyszyć procesowi zapalnemu lub infekcji, natomiast obniżona temperatura w określonych sytuacjach również może świadczyć o poważnym problemie.
Sam wynik nie pozwala jeszcze ustalić rozpoznania. Trzeba zestawić go z apetytem, przeżuwaniem, oddechem, wyglądem wymienia, kałem, wydajnością mleczną oraz etapem laktacji.
Szczególnej uwagi wymagają krowy znajdujące się w okresie okołoporodowym. To właśnie wtedy występuje zwiększone ryzyko różnych zaburzeń metabolicznych i chorób poporodowych.
Krowa po wycieleniu leży dłużej? Sprawdź ją szczególnie dokładnie
Pierwsze dni po wycieleniu wymagają uważnej obserwacji. Zmniejszona aktywność może towarzyszyć między innymi zaburzeniom metabolicznym, zapaleniu macicy, zapaleniu wymienia czy problemom będącym następstwem trudnego porodu. W ciężkich przypadkach niektóre z tych zaburzeń mogą prowadzić nawet do sytuacji, w której krowa nie jest w stanie samodzielnie wstać.
Po porodzie trzeba kontrolować apetyt, temperaturę, zachowanie, wydzielinę z dróg rodnych i stan wymienia. Ważne jest również obserwowanie, czy zwierzę pewnie chodzi oraz bez problemu wstaje.
Krowa, która po wycieleniu wyraźnie słabnie, przestaje jeść lub ma trudności ze wstawaniem, nie powinna być pozostawiona wyłącznie do obserwacji na kolejne dni. Przyczyna wymaga szybkiego ustalenia.
Przyczyną może być zapalenie wymienia
Zmiana zachowania może również towarzyszyć mastitis. W takim przypadku należy obejrzeć i ostrożnie ocenić wszystkie ćwiartki wymienia oraz zwrócić uwagę na mleko. Obrzęk, bolesność, podwyższona temperatura chorej ćwiartki czy zmiany w wydzielinie wymagają dalszej diagnostyki.
Zachowanie związane z leżeniem nie zawsze zmienia się jednak w jednym kierunku. Część chorych krów może odpoczywać dłużej, ale przy bolesnym zapaleniu wymienia zwierzę może również ograniczać leżenie, ponieważ ucisk chorej ćwiartki powoduje dyskomfort.
Z tego powodu liczby godzin spędzonych na legowisku nie można traktować jako prostego testu na zapalenie wymienia. Jest to tylko jeden z elementów całego obrazu.
Zaburzenia metaboliczne również zmieniają zachowanie
Spadek aktywności i apetytu w początkowej fazie laktacji może występować przy zaburzeniach metabolicznych. Jednym z problemów spotykanych w tym okresie jest ketoza, związana z ujemnym bilansem energetycznym. Krowa może gorzej pobierać paszę, być mniej aktywna i obniżać wydajność.
Innym poważnym zaburzeniem występującym przede wszystkim w okolicy wycielenia jest hipokalcemia. W bardziej zaawansowanej postaci może prowadzić do osłabienia mięśni i utraty możliwości samodzielnego wstawania.
Takich problemów nie powinno się rozpoznawać wyłącznie na podstawie tego, że krowa długo leży. Etap laktacji, badanie kliniczne i w razie potrzeby odpowiednie testy pozwalają znacznie lepiej określić przyczynę.
Sprawdź kał i pracę przewodu pokarmowego
Zmiana wyglądu odchodów może dostarczyć kolejnych informacji. Warto zwrócić uwagę na konsystencję, częstotliwość oddawania kału oraz nietypowe domieszki. Trzeba również obserwować wypełnienie lewej strony brzucha i zachowanie krowy podczas przeżuwania.
Zaburzenia przewodu pokarmowego mogą prowadzić do ograniczenia pobierania paszy, spadku aktywności i dłuższego odpoczynku. Sama ocena kału nie wystarcza jednak do rozpoznania konkretnego problemu.
Jeżeli zwierzę nie je, nie przeżuwa, wykazuje oznaki bólu albo obrys brzucha wyraźnie się zmienił, nie warto czekać na samoistną poprawę. Taki zestaw objawów powinien zostać oceniony przez lekarza weterynarii.
Czy winne może być samo legowisko?
Warunki w oborze mają duży wpływ na sposób odpoczynku bydła. Wygodne, suche i odpowiednio przygotowane stanowisko zachęca do leżenia, co samo w sobie jest zjawiskiem pożądanym.
Jeżeli zmiana dotyczy jednocześnie większej części stada, trzeba uwzględnić także czynniki środowiskowe i organizacyjne. Zmiana ściółki, obsady, czasu oczekiwania na dój, dostępu do paszy czy temperatury w budynku może wpływać na dobowy rytm zwierząt.
Jeśli natomiast tylko jedna krowa zaczyna zachowywać się zupełnie inaczej od pozostałych, bardziej uzasadniona jest dokładna ocena jej stanu zdrowia. Szczególnie wtedy, gdy jednocześnie mniej je albo porusza się inaczej niż wcześniej.
Kiedy dłuższe leżenie wymaga szybkiej reakcji?
Najbardziej alarmująca jest sytuacja, gdy krowa nie tylko długo leży, ale również nie chce lub nie może samodzielnie wstać. Zwierzę niechodzące należy traktować jako przypadek wymagający pilnej oceny, ponieważ wraz z wydłużaniem czasu leżenia rośnie ryzyko dodatkowych uszkodzeń mięśni i nerwów.
Szybkiego kontaktu z lekarzem weterynarii wymaga także wyraźne osłabienie, brak apetytu, zaburzenia świadomości, nieprawidłowa temperatura, wzdęcie, problemy z oddychaniem, objawy ciężkiego zapalenia wymienia lub gwałtowne pogorszenie stanu po wycieleniu.
Przy mniej gwałtownej zmianie warto zacząć od obserwacji krowy podczas wstawania i chodzenia, sprawdzenia racic, apetytu, przeżuwania, temperatury, kału oraz wymienia. Im wcześniej uda się wychwycić różnicę względem normalnego zachowania konkretnej sztuki, tym większa szansa na rozpoznanie problemu, zanim krowa całkowicie przestanie podchodzić do stołu paszowego.
Źródło: www.zycierolnika.pl
